laatste update: 22-04-2008

Activiteiten
Grondig bekeken
archeologische vondsten uit Winschoten door Ko Lenting

In 1996 begon de gemeente Winschoten met de grondwerkzaamheden om een terrein aan de Beertsterweg bouwrijp te maken voor het huidige businesspark "Reiderland". Op de plaats waar het bedrijvencentrum "Cumulus" zou gaan verrijzen, trof een lid van de Stichting Archeologie & Monument (SAM) in de bodem enkele oude sporen uit de late Middeleeuwen aan. Deze sporen van voor de grote Dollardoverstroming, dateren van ongeveer 1300 tot 1500. Men vond overblijfselen van een boerderij met erfgreppel en twee waterputten. In de greppel werden zeer veel aardewerkscherven aangetroffen, waaronder kogelpotscherven met z.g.n. cordonversiering, een versiering die met name in Winschoten en directe omgeving gevonden wordt.

Onder uit één van de twee waterputten kwam een schoen tevoorschijn. Schoenen uit de Middeleeuwen zijn zeer zeldzaam. Voor Winschoten en omstreken is dit zeker het oudste exemplaar. De schoen dateert uit de 14e eeuw. De sluiting bestaat uit vier lederen riempjes met in het midden een dubbele knoop. De riem wordt met de knoop door een sleutelgatvormige opening getrokken, zodanig dat de knoop achter de vernauwing valt en vastgehouden wordt. Het bovenstuk van de schoen is uit één stuk leder in elkaar genaaid met een losse voorflap. De zool is aan de binnenzijde ingenaaid en heeft geen hak. Door de hoge zuurgraad van het veen, waarin de schoen eeuwen heeft gelegen, is het leder behoorlijk aangetast. 

Het bleek helaas niet meer mogelijk de oorspronkelijke schoen te restaureren. Wel kon het leer geconserveerd worden. Van deze originele, oudste Winschoter schoen is een exacte replica gemaakt.





De twee gereconstrueerde oudste Winschoter schoenen (foto J. Lippold, Emmen).


Een tweede schoen werd een maand later gevonden, bij het archeologisch onderzoek naar het steenhuis op het huidige businesspark Reiderland. De leden van de SAM vonden ook deze schoen onder in een waterput, nog geen 300 meter van de eerste schoen vandaan. Dit keer ging het om een kinderschoen met schoenmaat 18. Ook dit schoentje dateert uit de 14e eeuw. Het bovenstuk is eveneens uit één stuk leder in elkaar genaaid. De sluiting bestaat nu echter uit een lederen riempje met een dubbele ovaalvormige gesp. Omdat ook deze schoen in een te slechte staat verkeerde is opnieuw besloten een exacte reconstructie te maken.

Het conserveren, restaureren en reconstrueren van historische schoenen is een kostbare aangelegenheid. De SAM en de Stichting " Oud Winschoten" zijn verheugd dat de firma Molenkamp Schoenen aan de Langestraat/Venne te Winschoten zich bereid getoond heeft de kosten voor de reconstructie van deze twee schoenen op zich te nemen en daarmee beide modellen voor het nageslacht te bewaren. 

 

Winschoter Erfgoed Fonds

Strooilepel Strooilepel

De stichting “Oud Winschoten” heeft ook het beheer over een aantal bezittingen die betrekking hebben op de historie van Winschoten. 

U moet hierbij denken aan goederen als boekwerken, foto’s, kaarten en gebruiksvoorwerpen die de stichting in de loop van de jaren met steun van donateurs en giften heeft verkregen of aangekocht. 

Bloedkoraal Bloedkoraal

Een groot deel hiervan bestaat uit zilveren voorwerpen, vervaardigd door Winschoter edelsmeden. Deze staan permanent tentoongesteld in vitrine’s in de hal van het Winschoter Stadskantoor of worden op speciale dagen elders getoond aan het aanwezige publiek.  

Oorijzerstift Oorijzerstift

Genoemde goederen en voorwerpen worden binnen de stichting gekwalificeerd als “Winschoter Erfgoed”. Voor de aanschaf hiervan is een speciaal Winschoter Erfgoed Fonds in het leven geroepen.  

Voorhoofdsplaat Voorhoofdsplaat


Dit Fonds heeft er recent voor gezorgd dat de oudste afbeelding Winschoten, een aquarel gemaakt in 1795 door een Franse vluchteling, na afwezigheid van 207 jaar, weer in Winschoten terug is. 

Een reproductie hiervan is bijgevoegd in de in november 2002 verschenen 9e uitgave van het Historisch Tijdschrift Oud Winschoten, verkrijgbaar bij het secretariaat en in de plaatselijke boekhandel. Voor de liefhebber van historische beelden zeker een aanrader.  


De aquarel is in februari 1795 in Winschoten geschilderd door een Franse vluchteling.
Deze man bracht de nacht door in een logement, gelegen aan de Venne.

Zou de Fransman anno 2003 op dezelfde plek logeren, dan zou hij ergens in 't Rond verblijven, ongeveer ter hoogte van de achterkant van restaurant 't Stadshuys.


Bijgaande foto toont hoe zijn uitzicht er nu uitziet.



Slechts de Winschoter toren is nog te herkennen, zij het in een andere gedaante. De toren op het schilderij oogt met zijn piramidedak hoger dan je zou verwachten. Dat is gezichtsbedrog, veroorzaakt door het feit dat de bebouwing rondom geen verdieping had, maar slechts uit één woonlaag bestond. Waarschijnlijk staat het pand langs de kade op de plek waar tegenwoordig juwelier Kempkes aan de Torenstraat gevestigd is. De plaats waar we vandaag de dag de Wibra en Automatiek Speciaal vinden was ogenschijnlijk nog niet bebouwd.

Dhr. J.J.T. Houtsma, docent Frans aan het Ubbo Emmius te Winschoten, heeft op verzoek het onderschrift bij de aquarel nog eens nader bekeken.
Het originele onderschrift in 18e-eeuws Frans luidt:

"Vuë d'une partie du gros bourg de Winschotte prise de Mon logement le 9 fevrier 1795. J'étais logé chez un Nommé venter smitt, où j'étais assez bien. Mais un de ses amis, faute de logement, est venú passer la nuit et fumer, auprès de mon feu, s'amusant a faire danser un petit chien qui aurait mieux aimé dormir ainsi que moy. Ma belle fille a logé chez mr hoed, bailly, dont sa maison est très jolie. Vinshott est le dernier village hollandais. Tout etait rempli de troupes, qui se retiraient. Nous en sommes parti le 9 pour Bunde".

Winschoten wordt dus een "gros bourg" genoemd. "Bourg" komt volgens Houtsma van het Latijnse woord "burgus", wat "versterkt kasteel" betekent. "Voor de uitdrukking "gros bourg" wordt verwezen naar "ville" (stad). Denk in dit verband ook aan "bourgeois": burger, inwoner van een stad." Houtsma schrijft verder: "Kennelijk ziet deze Fransman Winschoten meer als een stadje dan als een dorp, maar in elk geval als een plaats met veel bedrijvigheid, industrie en dienstverlenende instellingen, ook overheid. "feu" kan ook gewoon "woning" betekenen (denk aan ons "huis en haard"). "auprès de mon feu" kun je dan ook vertalen met "bij mij". "Ma belle fille" betekent "mijn schoondochter" en een "bailly" (nu: "bailli") is iemand die het recht handhaaft namens de koning of een adellijk heer." (Vergelijk onze "baljuw" = "drost", rechtsprekende vertegenwoordiger van een landeigenaar in diens gebied.) "Het lijkt meer een politiechef dan een burgemeester. Zoiets als de sheriff in het feodale Engeland." Met deze kennis luidt de vertaling van het onderschrift aldus:

"Gezicht op een deel van het stadje Winschoten, gezien vanuit mijn logement op 9 februari 1795. Ik logeerde bij een zekere venter smitt, waar ik het redelijk goed had. Maar één van zijn vrienden, die geen onderdak had, is bij mij gekomen om op te zitten (op te blijven) en te roken, terwijl hij zich amuseerde met het laten dansen van een hondje, dat ook liever had willen slapen, net als ik. Mijn schoondochter heeft gelogeerd bij meneer hoed, drost, wiens huis erg mooi is. Winschoten is het laatste Nederlandse dorp. Alles zat vol met troepen die zich terugtrokken. Wij zijn van daaruit de 9e vertrokken naar Bunde."

Meer informatie over de aquarel staat beschreven in de 9e uitgave van het Historisch Tijdschrift. Een reproductie van deze oudste Winschoter afbeelding wordt hierbij gratis bijgeleverd.

   

Er is al het één en ander over de historie van Winschoten op schrift gesteld en in boekvorm verschenen,  maar toch is dit verre van compleet. Er ligt nog altijd een schone taak om nader onderzoek te doen in de archieven dan wel in de bodem. 

Opgravingen
 (zie ook bij archeologie)

Wat het laatste betreft, doet de stichting in samenwerking met de Stichting Archeologie en Monument (SAM) regelmatig bodemonderzoek op plaatsen in Winschoten waar overblijfselen uit de oudheid kunnen worden aangetroffen.

Vele scherven van kogelpotten,steel-pannetjes en deksels, weefgewichten,aardewerk,glas, pijpen-koppen, knopen en munten kwam her en der  al aan de oppervlakte.Deze vondsten geven ons nu steeds meer inzicht in het wonen en werken van onze voorouders hier in deze streek. 

Ook restanten van een middeleeuws steenhuis werden door archeologen 600 jaar na dato weer afgegraven op het terrein van het huidige businesspark Reiderland. 

Vlakbij de plek waar in 1997 de grootste zwerfkei van de provincie Groningen met een gewicht van ruim 30.000 kg werd bloot gelegd en die inmiddels de ingang naar het rosarium siert. 

In 1999 werd tijdens nieuwbouw op het terrein van Groeneveld & Smook (huidige ABN-AMRO bank) eindelijk een deel van de lang gezochte vestinggracht gevonden, die ons in staat stelt de contouren van de voormalige vesting Winschoten verder in te tekenen.