Over het werk van de huisarts Pieter Bloemers Middendorp uit Bellingwolde en de fotograaf Tonnis Post uit Winschoten met als onderwerp de erbarmelijke woontoestanden in het Groningse Westerwolde in het begin van de vorige eeuw.

B15-100D

De woning van Hiske Stel, Rhederweg, Bellingwolde, oktober 1913. Een lekkende en tochtende bouwval, bewoond door 2 volwassenen en 5 kinderen (de oudste 23, de jongste 3). De 'woning' bestond uit één kamer van 3 bij 3 meter, 2 meter hoog. Er was geen vloer, geen behang, geen gordijnen, geen kalk in de voegen, geen dokken onder de pannen. Er waren twee bedsteden, ze zagen er "haveloos en ellendig" uit. 's Winters werd een laag turf tegen de wanden opgezet om het tochten te verminderen. Het huis werd gebouwd in 1895 en onbewoonbaar verklaard in 1912: het bord hangt tegen het hout dat voorheen een van de zijkanten van het portaal vormde (het werd ooit weggebroken omdat men er niet rechtop door naar binnen kon). "Vele dieren hebben beter onderdak" schreef Middendorp achterop de foto. Maar ook: "Stel heeft alle moeite gedaan overal geld te krijgen, doch zonder succes. En wat blijkt nu; hij heeft voldoende geld om materialen, al zijn deze ook van de tweede soort, te betalen, en ook het timmerloon contant te voldoen. Naar men zegt had hij 800 gulden in een 'hole' in de grond begraven". Het huis werd kort na het maken van de foto afgebroken.



Houten hut van Fr. Smit bij het Lieske Meer, Bellingwolde. Het dak stond direct op het maaiveld, de afstand van de grond tot de nok bedroeg 3 meter. Op ongeveer 2 meter was een zoldering aangebracht waarop twee bedsteden waren afgetimmerd.

O16-72D

De uit plaggen opgetrokken hut van J. van Dijk, Onstwedder Holte, oktober 1913. De scheefhangende deur werd door palen gestut opdat het geheel niet uiteen zou vallen. Naar verluid werd de hut vanwege de bultige vorm van het dak wel 'de dromedaris' genoemd. Het gat voor de deur was de mestvaalt. Aan de achterzijde van de woning was een waterput gegraven.





B15-145D

Houten keet, door de gemeente Bellingwolde als "dakloozenhuis" gebruikt. Afmetingen: 3 bij 2,5 bij 2,5 meter. Het geheel bestond uit één vertrek waarin drie kribben waren afgetimmerd. In de oost- en westzijde zat een raam, in de twee overige wanden een ventilatieluikje.

V16-36D

De woning van Albert Kruizinga, Vogelenzang (Vlagtwedde), 1914. De hoogte van de zijmuren was 1,20 meter, de nok lag op 2,50 meter. De vloer in de woonkamer aan de voorzijde was 50 cm in de grond uitgegraven. De binnenzijde was betimmerd met schollen planken (= planken gezaagd van de buitenkant van bomen). Er was geen zoldering: de pannen vormden het dak. Het huis werd bewoond door 11 personen.


Toevoeging ontvangen van G. Nobbe te Wedde: 

V16-55D



V16-37D

Toevoeging G. Nobbe te Wedde:

Fotoserie 3 V16 - 39 D is de bedstee in het huis van Leendert Kruizinga. Rechts in de bedstee: Leendert Kruizinga, links onbekend. De foto: Col 2 V16 - 37 D is dezelfde, alleen de linker bedsteedeur is open en Leendert Kruizinga rechts ligt anders.

De bedsteden waren gemaakt van "schollen planken beplakt met de Winschoter Courant". Ze lagen direct onder het met asfalt en pannen bedekte dak. De ligging van de bedsteden is te zien op de plattegrond. Noot: de plattegrond wordt door Middendorp (?) abusievelijk toegeschreven aan de woning van Leendert Kruizinga, eveneens te Vogelenzang, Vlagtwedde (familie?).

Dit zou ook de fout in de plattegrond kunnen verklaren: de ingang van de bedstede naast de kast (blanco vlakje) zat niet in de gang maar in de kamer, althans volgens een schetsje op de achterzijde van het bewaard gebleven origineel van de bedsteden-foto. De schets geeft ook aan waar Post stond om de foto, waarvoor hij kunstlicht gebruikte, te maken: in de hoek van de woonkamer. De linker bedstede heeft de opening in de kamer, de rechter bevindt zich in het gangetje. Middendorp: "De alkoof is zeer donker, 't magnesium- licht dringt er niet in door".

B15-123D

Bedsteden in de woonkamer van Leendert Kruizinga, Vogelenzang (Vlagtwedde), 1914. De bedsteden lagen boven de aardappelkelder. Afmetingen: 1,10 bij 1,75 meter (deuren 70 bij 80 cm). De afstand van het onderbed tot aan de zoldering, "bestaande uit asphalt en schollen planken", bedroeg 1,20 meter.


V3-1D

Slaapgelegenheid in de koestallen bij de woning van A. Jacobs, Veelerveen, 1914.
De woning was eigendom van de Stichting 'Eigen Haard'.

W11-113D

Baker wed. Kruize (let op de dokterstas op de stoel)

toevoeging G. Nobbe te Wedde: 

B15-12D

Interieur van de woning van Derk Louis, Rhederweg, Bellingwolde, 1915. De bedstede was gebouwd boven het keldergat.

O16-22D

Plaggenhut van Steven Komies, Onstwedde, juli 1915. De muren van de hut bestonden uit turven en plaggen, deels bedekt met schollen planken. De kamer mat 3 bij 3 meter en was 1,70 meter hoog.


Onder: plaggenhut van Leonard van der Sluis, Onstwedder Tange, 1913. 
De woning, zonder muren en gedeeltelijk in de grond uitgegraven, was gebouwd in 1907. De kamer was nog geen 2 meter hoog. Er waren twee bedsteden. Er 'woonden' in totaal 8 mensen. De gemeenteraad van Onstwedde moest door Gedeputeerde Staten van Groningen gedwongen worden de woning af te keuren.