Over het werk van de huisarts Pieter Bloemers Middendorp uit Bellingwolde en de fotograaf Tonnis Post uit Winschoten met als onderwerp de erbarmelijke woontoestanden in het Groningse Westerwolde in het begin van de vorige eeuw.

B15-97D


B. Kuiper en echtgenote, Veldkampslaan, Bellingwolde, juli 1915). 

De Kuipers woonden in een woonwagen zonder wielen en "met zakken voor het temperen van de zon en de regen", in 1905 (of 1906) gekocht voor 20 gulden. De wagen bood plaats aan slechts twee personen. Links op de foto het schuurtje behorende bij de wagen. Voorheen bood het onderdak aan Kuiper's schoonmoeder (en aan de kinderen?), nu wordt het bewoond door R. Kuiper (een zoon?) met zijn vrouwen zes kinderen. 

Op de foto is Kuiper tachtig, zijn vrouw bijna zeventig jaar oud. Onlangs vierden ze hun 'gouden' huwelijksfeest. Ze "wenschen niet uit hun woning verjaagd te worden" schreef Middendorp op de achterzijde van de bewaard gebleven originele afdruk. Daaronder, eveneens in Middendorp's handschrift maar later toegevoegd, slechts één woord: "afgebroken"


B15-95D

W25-1D

Buitenaanzicht en interieur van de woning van Klaas Koers, Wessingtange (Vlagtwedde), 1913. Koers was vrijgezel en huisde met 50 kippen en ontelbare katten in een oude, uiterst bouwvallige boerderij. De zoldering van zijn woonkamer werd door palen gestut. Het vertrek telde drie ramen die geen van alle open konden. Gestookt werd er met een open vuur. 

Ter gelegenheid van de komst van de fotograaf had Koers een ouderwetse kerkhoed opgezet en een rok van zijn vader aangetrokken. Het jongetje is een zoontje van de buren. Ook hij moest natuurlijk 'op z'n zondags' (buiten hield de hoed geen stand). De woning werd in november 1915 afgekeurd.

W25-2D

O50-45D

De achterzijde van de woningen in het Kazerne Kwartier te Oude schans, 1912 (zie plattegrond). De huizen, alle één kamer groot, dateerden uit de 17de eeuw. Ze waren zeer vochtig: de vloeren lagen direct op het maaiveld. In de uitbouwsels zat het privaat; een ton met een deksel. De hokken werden ook gebruikt voor het houden van schapen en geiten. 


Plattegrond van Oudeschans: de zwarte vlakjes zijn mestvaalten, de stippellijntjes afvoergoten. De mestvaalten verontreinigden de twee waterputten die het dorpje rijk was. In 1913 werden de particuliere mestvaalten door de gemeenteraad van Bellingwolde (waaronder Oudeschans ressorteerde) verboden. Er werd een publieke mestvaalt aangelegd en een Norton (water)pomp geslagen.

O50-47D

B15-140D

Privaat achter het 'werkhuis' te Bellingwolde, juli 1915. Onder de gaten (drie voor volwassenen en één, de linker, voor kinderen) zat een reservoir van circa 10 kubieke meter. In het werkhuis, gebouwd in 1865, waren gemiddeld zo'n 20 mensen gehuisvest. De slaapplaatsen waren ingericht in voormalige koestallen.



V2-8D

Boven: de woonwagen van Jacob Keizer, Veele, november 1915. Middendorp: "Het geheel maakt een armzalige indruk. Binnen in de wagen allerlei rommel - kleren, touw, beddengoed, alles even stoffig en vuil." De wagen was 1,33 meter hoog, 2,55 lang en 1,15 breed. Er zaten geen ruiten in, de deur kierde en werd op z'n plaats gehouden door een stoel. Het dak was slecht afgedekt met asfalt en stenen. De wagen werd bewoond door Jacob Keizer, 48 jaar, en zijn 10-järige dochter (twee oudere kinderen "dienden"). "Keizer riekt naar jenever" noteerde Middendorp.

Restanten van V2-8D? Wie kan het zeggen?

Bij het zien van bovenstaande foto bekroop mijn een vreemd gevoel. Ik zie hier wat bekends, dacht ik. Misschien wel wat vreemd voor een foto die bijna negentig jaar oud is. Maar toch, op één van onze wandelingen waren we een paar jaar geleden in een bosperceeltje terecht gekomen ergens tussen Wedde en Veele, waar normaal niemand komt. 



Onder bladeren en tussen allerlei afgebroken takken lag daar een uitstalling van emmers, ketels en ander huisraad. 

  

Bij het zien van foto V2-8D  legde ik onmiddellijk de link met Jacob Keizer uit Veele. 




Alleen het probleem is dat waarschijnlijk niemand mijn vermoeden kan bevestigen. Niettemin vond ik het de moeite waard om er op deze site melding van te maken en misschien daardoor nog eens een reactie te krijgen die mijn vermoeden zou kunnen bevestigen.

Marten Fokkens

Onder: de woonwagen van J.Jongeling, Hongerige Wolf.

W11-34

Locatie Geselberg