Versche Lucht en Zonlicht in onze Woning - 

Over het werk van de huisarts Pieter Bloemers Middendorp uit Bellingwolde en de fotograaf Tonnis Post uit Winschoten met als onderwerp de erbarmelijke woontoestanden in het Groningse Westerwolde in het begin van de vorige eeuw.

Het is voor de maker van de site altijd leuk om te vernemen wat u er van vindt.
Ook reageren? Stuur uw reactie naar Marten Fokkens: realsite.nl@gmail.com

Reacties op de Post-Middendorp fotosite:

 

02-2008

Wat leuk om die oude foto’s te zien van mijn familie en hoe ze leefden nog geen 100 jaar geleden. Ik ben een kleinkind van Fenna Elsina Kruizinga en Hendrik Brouwer. Mijn oma Fenna Kruizinga was weer een dochter van Leendert Kruizinga en Jantje Groen. Ik kwam op deze site omdat ik bezig ben met de stamboom van de familie van mijn opa Hendrik Brouwer.

Groeten Fenna E. Kalverda - Brouwer



Beste Marten,

Onlangs kreeg ik het archief van mijn ooms, Wubbo en Berend Thools uit Vriescheloo, in mijn bezit. Naast oude rekeningen (omstreeks 1900) brieven en foto's zaten er ook twee foto's van twee oude huisjes bij. Mogelijk zijn deze foto's ook door de huisarts Middendorp genomen.



Onbekende woning Vriescheloo



Vogelzang woning Leendert Kruizinga 1849-1922 en Jantje Groen 1856-1924

Het bos in "foto serie 1" is denk ik het bos van de familie Renken. Zie hierover de beschrijving op mijn site http://members.home.nl/jp.de.groot/ onder de knop [genealogie Renken].

Vriendelijke groeten,

Jan Pieter de Groot


Geachte heer Fokkens,
 
Hierbij mijn complimenten voor uw interessante site. Via enkele steekwoorden op google kwamen wij bij toeval op uw site. Prachtig om al die foto's en toelichtingen door te nemen. Toevallig zag ik de foto V16-36D (waarop het huis van Albertus Kruizinga) laatst staan in het boek "Architectuur en stedebouw in de provincie Groningen 1850-1940." 
 
Deze foto trekt mijn bijzondere aandacht omdat de bewoners, Albertus Kruizinga en Jantiena Harmina Antjedina van der Borg, de grootouders waren van mijn opa Hendrik Brouwer. Mijn opa is geboren in Weende (nabij Vlagtwedde) maar is opgegroeid op de Vogelzang. Zijn ouders waren Haiko Brouwer en Johanna Kruizinga. Een oom-zegger van mijn opa woont nog steeds op 't olderliek stee.
 
Mijn grootvader is enkele jaren geleden overleden. Hij heeft mij vaak vertelt over 'vroeger'. Ik ben blij dat ik nu uw site heb ontdekt. De foto's en toelichtingen geven mij een beeld over de familie Brouwer-Kruizinga en de verhalen van mij opa vallen hiermee samen. 
 
Met vriendelijke groet,
 
Herman Huls
Bourtange

voor eventuele reacties: hermanhuls@hotmail.com of realsite.nl@gmail.com






Wij zijn kort geleden in Alteveer komen wonen, en kwamen bij de verbouwing bijgaande foto's tegen. Deze wilden wij jullie natuurlijk niet onthouden. Wie de vrouw is weten we (nog) niet jullie misschien wel? Verder zouden wij wel wat meer van de geschiedenis willen weten van Alteveer, Onstwedde en ons huis aan de Holterweg nr.1. Kunnen jullie ons wat tips geven? Bij voorbaat dank.

 Met vriendelijke groet,
 Siepie Ploegsma en Pieter van der Pol.

Reacties graag naar realsite.nl@gmail.com

"die oude foto's!..
Heb zo ook diep respect voor Martien Coppens die hier in Brabant van 'hetzelfde' (geen enkele foto is hetzelfde) foto's maken in de Peel in de lemen huisjes enz.

Mooi, nu nog steeds, ook zie ik in de recente Thailand-ramp-beelden onze eigen geschiedenis...en Groningen en Brabant zijn niet eens getroffen in 1954...
hopelijk maak ik als fotograaf ook eens zulke pakkende foto's, al is dit voor de onderwerpen (de geportretteerde situaties en personen) niet te hopen natuurlijk!)

groetjes van
MeRy/Melanie Rijkers
MeRy Fotografie
 www.mery.nl/2005

Hallo Marten,

Op 'Realsite' de collectie Middendorp bekeken en ontdekt dat er een enkele beschrijving niet de juiste is. Hier komt de correctie:
Fotoserie 2 (Post - Middendorp foto V16 - 36 D: De woning van Albert; moet Alberttus Kruizinga zijn.
Hij was een broer van Leendert Kruizinga en Harm Kruizinga, die alle drie rond 1900 een 'plaggenhut' hadden op de Loosterheide ook wel Vogelzang genoemd. (Leendert heeft destijds dit streekje de naam "Vogelzang" gegeven vanwege de vele zangvogels die zich daar ophielden in de dennenbossen.)

W 11 - 113D is de Baker (Boakerske) Johanna Kruizinga Baas, ook wel "Jannemuike" genoemd. Ze was de echtgenote van Harm Kruizinga.

Fotoserie 3 V16 - 39 D is de bedstee in het huis van Leendert Kruizinga. Rechts in de bedstee:
Leendert Kruizinga, links onbekend. De foto: Col 2 V16 - 37 D is dezelfde, alleen de linker bedsteedeur is open en Leendert Kruizinga rechts ligt anders. 

Dokter Middendorp kwam met zijn fotograaf overdag langs en bij het maken van foto's werden er mensen opgezet die toevalligerwijs aanwezig waren. Het ging er dus maar om om de woon- en leefsituaties weer te geven van de erbarmelijke omstandigheden.

Met vriendelijke groet
Graddus Nobbe Wedde

Beste Marten Fokkens,

ik heb met veel belangstelling de site - realsite - met de foto's uit de collectie bekeken. Wat een prachtige historische collectie!! Om zuinig op te zijn.

Wij zijn in Wessinghuizen bezig een boekwerkje te maken over de omgeving van Wessinghuizen(de oude boermarkegronden) nu en in het verleden. We hebben daarvoor een stichting Boermarke Essen en Aa's opgericht en een redactieteam gevormd. Voor het boekwerkje verzamelen we veel bestaande gegevens(incl
foto's). Ik kwam zoekend op internet op jullie(of jouw?) site en vond al een foto van een woonwagen bij de Geselbarg. Mogen we zo'n foto eventueel gebruiken en zo ja onder welke voorwaarden?Mijn vraag is ook: zijn er nog meer foto's van Wessinghuizen en de omgeving in de collectie?

Tot zover,
met vriendelijke groeten,
Jan Willem Kok

Hallo Jan Willem,

Alle foto' s die ik bezit zijn op de website geplaatst. Ik heb er dus niet meer. De foto's mogen gebruikt worden omdat er geen copyright meer op zit, zo is mij verteld. Ik heb ze gekregen via de Provincie Groningen.
Als je mij doorgeeft welk nummer je precies bedoelt, dan kan ik wel zorgen voor een wat beter exemplaar.
Verder ben ik erg geïnteresseerd in jullie uitgave. Kun je mij op de hoogte houden van de ontwikkelingen? 

Met vriendelijke groet
Marten Fokkens, Wedde

Bij uitgeverij Augustus verscheen in december 2005 het boek: "Verborgen verwantschappen" van Rudy Kousbroek. In het boek is één van de foto's van Tonnis Post opgenomen, voorstellende een jongen met schaap en drie kinderen in de bedstee. Naar aanleiding hiervan stond er een boekbespreking in NRC Handelsblad waar Ko Veldkamp op reageerde middels een ingezonden brief:

Verborgen verwantschap
 
Wat is de verborgen verwantschap tussen de dichter Tonnus Oosterhoff en de fotograaf Tonnis Post in de boekenbijlage van 18 november (blz 27 en 32)? Voor mijzelf, evenals Rudy Kousbroek geboren in 1929, is het de herinnering aan mijn jeugd in het dorp Bellingwolde in Oost-Groningen. Oosterhoff woont blijkens de foto op de AE-dijk, dat is de dijk van de Westerwoldse A in Klein Ulsda dat samen met Oudeschans en Koudehoek (!) de noordelijke grens van het dorp en de gemeente Bellingwedde vormt. Als jongen kwam je er eigenlijk alleen als het ijs in de winter sterk genoeg was om over de Westerwoldse A naar Nieuweschans te schaatsen en dan over het Boelo Tijdenskanaal terug. De foto van Tonnis Post herkende ik als onderdeel van de Post-Middendorp collectie. De fotograaf Tonnis Post werkte samen met de legendarische huisarts dokter Pieter Bloemers Middendorp uit Bellingwolde om de erbarmelijke woontoestanden in Westerwolde aan de kaak te stellen. De kinderen in de bedstee en de jongen met het schaap zijn dan ook geen boerenkinderen, zoals het bijschrift in de krant luidt, maar op zijn best kinderen van een arme landarbeider. Het officiële bijschrift luidt:  Bedstede in de schuur bij de woning van Fr.Smit en J.Kuiper in de Lethe bij Bellingwolde (1914). De stenen vloer liep in de richting van de woonkamer (links) en het schaap staat op het zand dat de vloer van de schuur vormde).  Raadpleging van de tekst bij de foto in het boek leert dat de aanduiding "boerenkinderen" niet van Kousbroek afkomstig is. Deze eindigt zijn essay als volgt:  Deze foto wordt beheerst door ondraaglijke armoede. De intimiteit van met z'n drieën in bed prikkelt nog wel de verbeelding, maar wordt geremd door de misère die uit de foto spreekt. Alsof je er misbruik van maakte.
 
Ko Veldkamp
Sophiastraat 18
6882 NK Velp

 
Ik had wel wat duidelijker kunnen zijn, daarom alsnog deze toelichting. De tekst die ik je stuurde is een ingezonden brief aan Nrc Handelsblad naar aanleiding van een bespreking van het boek van Rudy Kousbroek. Kritiek heb ik niet, hoogstens op het bijschrift van de foto in de krant. Ik vond het heel bijzonder om de serie van Post-Middendorp op internet terug te vinden. Ik heb nog wel een vraag en een opmerking. De vraag is: is het interieur van de bewuste foto D22-6D corresponderend met de tweede foto van de tweede serie (zonder nummer) In beide gevallen wordt Fr.Smit als bewoner genoemd.(Op pag 338 van het boek Bellingwolde , vroeger en nu (1e boerderijenboek) wordt Smit met zijn bijnaam genoemd: Freerk Hoaske , verwijzend naar stropersactiviteit). Mijn opmerking is eigenlijk ook een vraag: bij de foto met het schaap wordt gesproken over de schuur bij de woning. Volgens mij bevond de bedstee, het schaap en de voorkamer zich onder hetzelfde dak. Wat denk jij? Tenslotte is er ook nog geschreven tekst in een boek of zo over de activiteiten van Middendorp/Post?

Met vriendelijke groet,
Ko Veldkamp
 

Geachte Marten,

Daar wij met onze stamboom bezig waren (Orsel en Kruisinga) kwamen we op jouw site terecht. Wie schertste mijn verbazing dat ik deze foto V 16-36D tegenkwam. Van deze foto bezit ik namelijk het origineel , De personen die daarop staan behoren tot de familie ALBERT KRUIZINGA. Op deze foto staan mijn vader en oma met haar broers en zus. De volgende foto's maakte voor mijn alles compleet. Ik ben wel benieuwd hoe jij aan deze foto bent gekomen. 20 jaar geleden heb ik wel een kopie voor een oom gemaakt en oorspronkelijk zou deze foto maar Tine Schwartz gaan, die uit Winschoten kwam gaan.. Ook zij is verwant aan de Kruizinga's. Ik heb erg genoten van de verdere sites en foto's en kon ook de reacties goed begrijpen omdat ik in de vijftiger jaren regelmatig daar op vakantie ben geweest.

Met vriendelijke groeten

Freek Orsel

Wat een leuke site. Op één van de foto's (het huis van Albertus Kruizinga te Vlagtwedde) staat het huis van mijn familie. Mijn overgrootouders woonden er. Op de foto is ook mijn grootmoeder, Fenna Kruizinga, en mijn vader (Albertus) nog te zien. 
Wij vonden het heel leuk om eens in de foto's te neuzen.

Met vriendelijke groeten,

Fenna van der Schalk en Caroline van der Schalk

Hallo Marten,

Nog even een reactie op je vraag naar aanvullende informatie. Als er binnenkort contact is met de Kruizingaatjes uit Enschede zullen we het verhaal vertellen en kijken of zij nog meer informatie uit die tijd hebben. Wij zagen op de site een vraagteken staan bij een regeltje over het huis van Leendert Kruizinga of hij familie was. De oma van Fenna had een broer Leendert, dus de kans is wel heeeel groot dat die vernoemd is naar een oom of een opa. De Leendert Kruizinga van de foto's is dus waarschijnlijk familie. Mochten we nog iets interessants horen van de Kruizinga's uit Enschede dan laten we het weten.

Groeten Fenna en Caroline (dochter van Fenna)

Aan Marten Fokkens, 

Het is een enorme verrassing om het levenswerk van mijn vader op internet te ontdekken. We zouden heel graag kennis met u willen maken . 

Met vriendelijke groet,

R.A. Gorissen-Middendorp
Postbus 1124 
2260 BC Leidschendam 
Tel: 030-2711816 


Hallo,

Ik kom zelf uit Bellingwolde en trof een foto aan van A.Jacobs. Dat is mijn opa en ik heb nog goede herinneringen aan dat gebied.Heb als jongen nog turf gestoken in dat gebied en in de de wijk gevist. Mijn moeder, helaas overleden was een dochter van Jacobs. Volgens mij zijn er meer foto's over deze familie in het archief. Heb in ieder geval genoten van de serie.

Hart.groetjes en bedankt.

Sietzo Edens.
Fantastisch.
Dit is iets waar iedereen, die maar enigszins geïnteresseerd is in de historie van de "gewone" man in Groningen, wat aan heeft.
Heel fijn, dat u dit op internet heeft gezet.
Graag meer foto's, die het verleden van Groningen weergeven!
 
Met vriendelijke groet, Truus Pera, Rotterdam.

Leuk dat ik dit tegenkwam. Ik zoek de boeken van Bellingwolde uit 1984. waar ook foto,s in staan zelfs van familieleden.

de vriendelijke groeten van J. Deelstra.

Jenny

Hallo Marten,

Ook de Post Middendorp Collectie op mijn gemak zitten lezen. Het is wel eens goed dat de bewoners van nu eens kunnen zien hoe de bewoners van toen geleefd en gewoond hebben. Dit waren natuurlijk wel de armsten van de arbeiders klasse. Die huisjes half in de grond met een dak van heideplaggen en ook die woonwagens heb ik nog wel gekend. In mijn jeugd waren die hier ook nog. Ik mocht daar nooit in de buurt komen van mijn moeder want dat was volgens haar slecht volk. (dieven en stropers) Ik kan me niet voorstellen dat je voorouders ook zo armoedig woonden maar je zou eens moeten vragen of er over de familie Fokkens ook nog foto 's bekend zijn. Wanneer je ooit nog eens een boek zou willen uitgeven passen die er mooi bij.

Groeten,
 
Jaap.


Jaap Fokkens  

Hallo Marten,
 

Ik heb echt genoten van de fotoserie en ik hoop het nog eens in het echt te zien. Ook fijn dat de Lethe er op staat. Je weet dat mijn broer er gewoond heeft - Oude Laan 13. De laan voor het huis is zelfs naderhand naar hem genoemd (Baukelaan).

 
 
Jan Dijkstra, Eindhoven

jan dijkstra



Hallo Marten,

Hier heb je vast heel veel mensen een plezier meegedaan.

Hest ie natuurlijk zwait veur de kop waarkt. Beetje ongewoon veur die.

De mooiste vond ik toch dai tussen de zegebokkn.

Leen

Leen Lamain

 

Leuke site om te bekijken. Wat een ellende moet dat vroeger toch geweest zijn.

Nog meer van zulke collecties op internet .

Bedankt

B.Zwart Erica

B.Zwart

Hallo Marten. Ziet er mooi uit. Is het originele boekje ook nog te verkrijgen? Groeten, Koos.

Koos Fokkens

Een schitterend tijdsbeeld die, naar mijn idee van onschatbare waarde is, omdat een foto veel meer zegt dan een verhaal.

Ed Agter
 

Moi Marten, 
Hartelijk dank voor de mooie Website. Het was niet makkelijk in die tijd vergeleken bij nu. Toen ik in 1973 met vakantie was in Vlagtwedde had ik een boerderijtje gehuurd die erg veel leek op één van de gene die op de Website stonden.Het was natuurlijk helemaal vertimmerd aan de binnenkant maar buiten was het nog net zo als vroeger.Als je buiten stond dan kwam de dakgoot tot mijn heup,zo laag was het huis. Je moest met een trapje naar beneden. Myrna stond er wel héél raar van te kijken toen ze het zag.  Ik heb het doorgestuurd naar een nichtje van mij in Veelerveen. Haar man, Jan de Boer(onderwijzer)vind het vast wel mooi.

HG van dien vrund 

Frits Klaassen

Gainesville, Florida USA
Hest ter weer wat moois van mokt Marten. Een aanwinst veur de laifhebbers. k Heb net iers laide (Skibbereen) in t grunnegers omzet mit als titel "De hel van Jipsinghoezen" De parallel is dat in dat laidjes de toustand in de 19 aaiw in Ierland beschreven wordt. Ik heb het verploatst naor de krises joaren van domie buiskuil en zien bende.

gr.

Wim Dussel

Beste Marten,

De site met de foto's ziet er zeer leuk uit. Ik ben benieuwd of er nog meer foto's komen. Voor ons als bezoekers zou het handig zijn om een index met persoonsnamen en verwijzing naar de foto's op te nemen, maar wellicht is dat te bewerkelijk.

Met vriendelijke groeten, 

Sietze Elsinga

Hallo Marten,

Prachtig.... De foto's kende ik al uit het boekje "Woningtoestanden in Westerwolde" van Rookmaker, waarvan ik een fotocopie bezit. Maar mooi dat ze nu ook online beschikbaar zijn.

Uiteraard meteen een link gemaakt (zie ook onder de button "Nieuws").

Harm Selling

Met veel verwondering en bewondering de foto's bekeken. Een deel was mij al bekend het zij uit het archief in Groningen en uit eerdere publicaties. Des al niet te min met de tekst erbij voor mij weer vernieuwend. Het deed mij terug keren in de periode van mijn Oma die in de Kanaalstraat in Groningen onder soortgelijke omstandigheden heeft moeten wonen. Half opgevouwen "zittend" in een Bedstee slapen waar frisse lucht ontbrak bleven alleen de allersterkste over. Gelukkig hebben ze deze woningen op het "Eiland" aan de Westerhaven eind zestiger jaren gesloopt.

Ik hoop dat dit het begin is van een reeks waardoor wij telkens opnieuw worden uitgenodigd om deze pagina te bezoeken. En kunnen anderen ook een bijdrage leveren door fotomateriaal uit te lenen.

Jan Brugge

Dat is heel interessant.

Groeten van/greetings from: Jan F. Boven homepage/thuispagina: http://home-5.worldonline.nl/~ac21639 churches in/kerken in Groningen: http://www.f-boven.myweb.nl/plaatsen.html e-mail: jan.fre.boven@worldonline.nl

Hallo Marten

Bedankt om me even attent te maken op je sub-site over Westerwolde. Jonge, jonge wat een erbarmelijke toestanden in die tijd, sta je toch wel even bij stil he! Dan zijn we toch wel een beetje vooruit gegaan, alhoewel ik me er ter dege van bewust ben, dat er vandaag aan de dag nog genoeg landen zijn waar zulke toestanden voorkomen.

Ik heb een vriend en die komt uit de turfstreken in Drente (bij Valthe in de buurt) en zijn vader had ook nog van zulke foto's van plaggenhutten enz. Hij heeft ook verschillende boekjes met veel foto's over die streken en dat geeft een zelfde beeld. Moeilijk om voor te stellen als je altijd in een stad gewoond heb zoals ik.

Je site wordt steeds groter en mooier, krijg je nogal wat reacties?

Groetjes Danny van Doorn, Australië

 

Beste Marten
 
Erg genoten van de foto's. Ze zien er erg fraai uit. Mijn ouders zijn in dit soort hutjes geboren (in Alteveer/Tange). Een van de gefotografeerde hutjes komt uit Tange. Je spreekt over 'materiaal voor genealogen' maar is dat er al wel? Zo zoek ik al jaren naar literatuur over de ontwikkeling van het gebied rondom Alteveer (ontstaan eind 19e eeuw). Met name de vraag: waar kwamen al die mensen vandaan en wat dreef hen? intrigeert mij.
 
Groet
Jurrie Vos, Den Haag

 
Hi Sorry I can not read dutch but is MIDDENDORP the same as MEDENDORP? 
 
Thanks Kalamazoo Greetings Clinton Buning

 

Beste Marten,

Deze geven een goed beeld van de ellende een eeuw geleden. Wat ik bedoelde met nog meer foto's was een verbreding naar geheel Oost Groningen inclusief Oldambt en Veenkoloniën. Het wordt dan meer een historisch document dan een eerbetoon aan de makers van deze foto's, maar ik weet zeker dat veel mensen daar een plezier mee wordt gedaan. Ik ben b.v. via genealogie in contact met oud Groningers waarvan de voorvaderen zo'n honderd jaar geleden zijn geëmigreerd naar Amerika en waar ik een grote behoefte bespeur aan historisch materiaal. Ik heb natuurlijk geen idee of dit soort fotoarchieven bestaan en of ze vrij voor publicatie zijn maar dat zou wellicht uit te zoeken zijn.

Overigens ook mijn complimenten voor de site op zich zelf: rustig qua opzet, smaakvol, goed passend bij de foto's.

vrgr Wubbo Walters Bergen NH

Mooi die oude foto's.Wat een armoede had je toen hier. 

groetjes, Aldert 

M.H.,

Mijn complimenten met deze site. Een heel goed initiatief opdat niet vergeten wordt hoe de omstandigheden een eeuw geleden in Groningen waren. Ook uit oogpunt van genealogie kunnen hier interessante gegevens open gelegd worden. Juist dit soort achtergronden maakt het voor een genealoog interessant om te sporen naar de familiehistorie. Ik hoop op een verdere uitbreiding van het fotomateriaal.

vr.gr.

Wubbo Walters Bergen NH

Mmm... ziet er weer zeer fraai uit, komen er nog meer foto's in de site te staan?
Groeten Jur

Schitterende foto's, indrukwekkend. Geen woorden voor!

Groetjes,

Geert Broersma http://members.home.nl/broersma

Alhoewel ik maar een keer in Finsterwolde ben geweest, tijdens de begrafenis van mijn grootmoeder, kreeg ik een vreemd nostalgisch gevoel toen ik al die foto's zag over de manier van wonen in de provincie Groningen.

Hartelijk dank voor het maken van deze site. Mijn grootmoeder overleed in een 'armenhuis' in Finsterwolde. Zij was bekend als de weduwe Modderman maar haar echte naam was Anna Hassebroek. Het huis werd beheerd door de heer en mevrouw Schuur. Ik heb gedurende de afgelopen paar jaar nog wat schriftelijk kontakt gehad met een zoon van de Schuur-familie.

Nogmaals mijn dank. Groeten uit St.Catharines, Ontario, Canada/JAN

Jan Hassebroek

Dit is inderdaad de moeite waard! Ik houd mij aanbevolen voor een deel of de hele serie.

Vriend lg

Leen Lamain

Wat een geweldig werk heb je me daar gemaakt! Een aantal van die hutjes heb ik in Nieuwe Pekela ook nog gezien. Dit is iets voor een starttentoonstelling in het museum in Belingwolde.

Groeten Gerard Boekhoven

Geweldige fotoserie! Bedankt voor het hier plaatsen. Ben

Hallo Marten, 

Met veel belangstelling de foto's bekeken en dan hebben ze het vaak over die goeie oude tijd, maar wat ben ik bliede dat ik in 2002 leef en niet daar en toen. Mijn compliment voor de perfecte afwerking van het geheel. 

groeten Jan M.Strijker 

Beste Marten Fokkens,

Bij deze toestemming voor het gebruik van de teksten. Wel zou ik graag het adres van de site willen hebben zodra die klaar is, kan ik ook eens een kijkje nemen. Ik neem aan dat je weet dat een deel van de foto's van Tonnis Post bewaard worden in het Openlucht museum in Arnhem en dat er voorts in het boek De Bewogen Camera van (wijlen) Jan Coppens de nodige informatie over Post en Bloemers Middendorp te vinden is.

Vriendelijke groet, Eddie Marsman