Noordelijk Busmuseum Winschoten

	*GADO HISTORIE* Het jaar 2000 stond in het teken van de GADO. De tentoonstelling over de GADO is helaas afgelopen, maar via deze site kunt u nog nagenieten van een aantal fraaie foto's en nog wat lezen over de Groninger Auto Dienst Onderneming. Heeft u nog foto's die een plaatsje verdienen op onze internetsite? Stuur ze dan op per e-mail. Dit streekvervoerbedrijf van de provincie Groningen fuseerde in 1999 met de overige streek- en stadsvervoersbedrijven in Noord Nederland tot Arriva.
Was dit niet gebeurd dan had de GADO in 2000 haar 75 jarig bestaan kunnen vieren. Reden voor het museum om daar toen aandacht aan te schenken. In 1924 startte de heer D.van der Ploeg een stadsdienst in Groningen.

	De gemeente was hier niet blij mee en verbood de route ten gunste van de gemeentelijke Vervoersmaatschappij. Van der Ploeg week uit naar Hoogezand en breidde vanuit die plaats zijn bedrijf gestaag uit.



Foto’s, vervoersbewijzen, dienstregelingen, uniformen en miniatuurbussen vertellen hun verhaal over de GADO.
	De Austin uit 1944 en de uit vliegtuigaluminium gebouwde Dodge uit 1947 laten de gasten zien hoe het vervoer in de laat 40er jaren weer op gang kwam.

Mijn moeder, Martha van Dijk-Helweg, heeft als conductrice bij de Gado gewerkt van 1946 t/m 1948. Foto opgezonden door H.T.Knol-van Dijk

Het Noordelijk Busmuseum heeft een hele grote verzameling busfoto's. De foto's op de site van het NBM komen voor een deel uit de museum collectie en zijn voor een deel gemaakt door derden. De foto's op de museumsite zijn gecomprimeerd zodat ze niet altijd even scherp af te drukken zijn. De foto's uit de collectie van het Noordelijk Busmuseum zijn in het museum te koop.

DE NTM IN VOGELVLUCHT

Het Eurojournaal met een artikel

De N.V.Nederlandsche Tramweg Maatschappij werd opgericht in 1880 door twee Belgische heren. De maatschappij werd gevestigd in Utrecht en had tot doel het exploiteren van tramlijnen door geheel Nederland.

Helaas voor de NTM, kon zij alleen in Friesland haar plannen realiseren. In het eerste jaar werd de paardentram Dokkum-Veenwouden geopend. Spoedig volgde de tramlijn Harlingen-Sneek-Heerenveen-Drachten die met stoom werd bereden.

In de tweede aanlegperiode tussen 1890- 1904 werden Drachten-Veenwouden, Joure-Lemmer, Makkum-Witmarsum (paardentramlijn) en de lijnen in Noord-West Friesland rond Franeker aangelegd.

De laatste lijnen werden aangelegd om de lokaaltrein te beconcurreren. Het net vormde nu een geheel hetgeen niet kon voorkomen dat de NTM er financieel slecht voorstond.

Gelukkig kon een faillissement worden voorkomen en kon de derde en laatste aanlegperiode worden opgestart. De lijn Drachten-Groningen en de lijnen rond Oosterwolde naar o.m. Assen, Meppel en Steenwijk werden aangelegd. In 1907 werd de officiële vestigingsplaats van de NTM, Heerenveen.

Omdat er veel concurrentie tussen de spoorwegmaatschappijen HSM en het Staatsspoor bestond, besloot de laatste de NTM via de spoorwegmaatschappij NCS op te kopen De NTM werd daarmee op dat moment spoorwegdochter. In de jaren 1920-1929 bleef de financiële situatie van de NTM zorgelijk, mede door de concurrentie van de nieuwe particuliere autobusdiensten. De crisis begin jaren 30 trof de NTM dan ook hard.

Om de paardentram Makkum-Witmarsum om te zetten in een busdienst was geldelijke steun van de gemeenten nodig. Door de reorganisatie van 1933 kreeg de NTM weer wat lucht en ging men de stoomtram gedeeltelijk vervangen door dieseltrams en autobussen. Ook het personeel moest grote financiële offers brengen om de NTM op koers te houden.

Bovendien werden enkele lijnen in NW Friesland en de lijn Smilde-Meppel gesloten. In de zomer van 1940 was de NTM van plan de personentram grotendeels door de bus te vervangen en een deel van het tramnet op te breken.

Het uitbreken van WO II gooide roet in het eten. Door het tekort aan motorbrandstoffen werd de stoomtram in ere hersteld en ging zij een grote rol spelen.

Beroemd werden de boottrams Lemmer-Groningen. Bovendien kreeg men de lijnen van de NFLS (Dokkumer Locaaltje) in exploitatie en moesten vele particuliere busondernemers hun concessie overdragen aan de NTM. Gedurende de oorlogsjaren werd de exploitatie steeds moeilijker en met de spoorwegstaking kwam het bedrijf stil te liggen.

Na de oorlog werden zowel tram- als busbedrijf weer opgebouwd. Voor de tram heeft het echter niet meer zo lang geduurd. In 1947 werd de tramdienst geheel gestaakt en ging de NTM officieel als busbedrijf verder. Het goederenvervoer op de lijn Groningen-Drachten werd pas in 1985 gestaakt maar was toen al in handen van NS. De NTM had de wind mee en de jaren 50 waren een goede periode voor de maatschappij. In de 60er jaren kreeg men het moeilijk door opkomst van auto en brommer en uiteindelijk fuseerde met de NTM met de LAB, LABO en NOF tot FRAM in 1971.

De NTM kreeg van deze maatschappij 55% van de aandelen en de NOF 45%. De FRAM was dus eigenlijk een vergrote NTM want om rechtspositionele redenen bleef het personeel in dienst van de NTM. De FRAM werd in 1995 VEONN en thans rijden er Arriva en Noordned bussen.

Het NBM heeft op haar 2001 expositie de Leyland Verheul met parknummer 4379 in de oude NTM kleuren centraal staan.

Voormalige tramrijtuigen van de NTM zijn regelmatig te zien op de lijn van de Stoomtram Hoorn-Medemblik.

*Firma Bergman Ter Apel* Hierbij enige foto's van bussen en personeel van de Firma Bergman uit Ter Apel. Ze reden toen pas in de kleuren van de GADO. Op de eerste foto een oude International op het station van Stadskanaal met v.l.n.r. A. de Vries, mej. N. Zwiers? en R. Middel.
Op foto 2 Twee Volvo touringcars van De Zwaluw firma Bergman met als chauffeurs hr. Pals ???? en R. Middel.
Op foto 3 een International KB7 op het station in Winschoten,met op de achtergrond 2 Scania Vabis 4 cil. 90 pk van de GADO. De foto´s ontvingen we van: G. Middel Berghuisstraat 77 7906 AC Hoogeveen